Günlük yaşamda, özellikle mal ve hizmet alımlarında, alıcılar ile satıcılar arasında mal alımı, hizmet sağlayıcıları ile hizmet alan kişiler arasındaki hizmetin satın alınması noktasında; malın veya hizmetin türü, kalitesi, ödeme şekli veya iadesi konularında uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmektedir. Özellikle İnternet üzerinden mal ve hizmet alımının yaygınlaşmasıyla birlikte bu tür uyuşmazlıkların sayısı ve niteliği de artış göstermiştir. Yaşanan bu uyuşmazlıkların çözümü noktasında yargılama sürecinin uzun sürmesi sebebiyle uyuşmazlıkların daha kolay ve hızlı bir şekilde çözüme kavuşması noktasında Tüketici hakem heyetleri kurulmuştur.
Tüketici hâkem heyeti hakkında, uyuşmazlıklar ve Tüketici hakem heyetine nasıl başvurulacağı hususundaki tüm soruların cevapları makalemizde açıklanmıştır.
Tüketici Hâkem Heyeti Nedir?
Tüketici Hakem Heyetleri, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre; Türkiye’de tüketici haklarının korunması ve tüketici ile satıcı veya sağlayıcılar arasındaki tüketici işlemleri ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla kurulan heyetlerdir. Tüketici örgütlerinin kendi aralarından seçeceği bir üye olmak üzere başkan dâhil beş üyeden oluşur; başkanlığı illerde ticaret il müdürü ilçelerde kaymakam veya bunların görevlendireceği bir memur tarafından yürütülen tüketici hakem heyetlerinin diğer üyeleri;
- Belediye personeli bir üye,
- Baro Temsilcisi,
- Ticaret ve sanayi odası ya da esnaf ve sanatkârlar odası temsilcisi
- Tüketici örgütü temsilcilerinden oluşur.
Tüketici hakem heyeti raportörleri, heyetin çalışmalarına ve kararlarına esas olacak dosyaları hazırlamak ve uyuşmazlığa ilişkin raporları sunmakla görevlidir.
Tüketici Hâkem Heyetleri Yönetmeliğindeki Tanımlar
MADDE 4 – Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;
a) Bakanlık: Gümrük ve Ticaret Bakanlığını,
b) Başkan: Tüketici hakem heyeti başkanını,
c) Genel Müdürlük: Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğünü,
ç) Tüketici hakem heyeti: Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla oluşturulan hakem heyetini,
d) Hizmet: Bir ücret veya menfaat karşılığında yapılan ya da yapılması taahhüt edilen mal sağlama dışındaki her türlü tüketici işleminin konusunu,
e) İl müdürlüğü: Ticaret il müdürlüğünü,
f) Kanun: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunu,
g) Mal: Alışverişe konu olan; taşınır eşya, konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallar ile elektronik ortamda kullanılmak üzere hazırlanan yazılım, ses, görüntü ve benzeri her türlü gayri maddi malları,
ğ) Sağlayıcı: Kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere, ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye hizmet sunan ya da hizmet sunanın adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi,
h) Satıcı: Kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere, ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan ya da mal sunanın adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi,
ı) Tüketici: Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi,
i) Tüketici Bilgi Sistemi: Elektronik ortamda tüketicilerin şikâyetlerini iletebildikleri ve tüketici hakem heyetlerinin iş ve işlemlerini gerçekleştirdikleri çevrimiçi sistemi,
j) Tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi,
k) Tüketici örgütleri: Tüketicinin korunması amacıyla kurulan dernek, vakıf veya bunların üst kuruluşlarını, ifade eder.
Tüketici Hakem Heyetlerinin Görev Alanını Belirleyen Parasal Sınırlar Nedir?
Tüketici hakem heyetlerine belli bir miktarın altındaki uyuşmazlıklar için başvuru zorunlu kılmıştır. Bu parasal sınır her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen “yeniden değerlenme oranına” göre belirlenmektedir. Parasal değerin belirlenmesinde, uyuşmazlığın başvuru tarihindeki değeri esas alınır. Buna göre;
2024 yılı için;
- 104.000 Türk Lirası altında kalan uyuşmazlıklar için İlçe veya İl Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yapılması zorunludur.
2024 yılı için;
- 104.000 Türk Türk Lirası ve üzerindeki uyuşmazlıkların karara bağlanması için tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılamaz.
104.000 Türk Lirası ve üzerindeki uyuşmazlıkların çözümü için 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesi kapsamında “Arabuluculuk Şartına” bağlı olduğundan öncelikle arabuluculuk kurumuna başvurmaları, anlaşma sağlanmaması hâlinde ise tüketici mahkemelerine, tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde ise asliye hukuk mahkemelerine başvurulması gerekmektedir.
Tüketici Hakem Heyetlerine Başvuru Nasıl Yapılır?
Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yapılabilir. İl tüketici hakem heyetleri il sınırları içinde, ilçe tüketici hakem heyetleri ise ilçe sınırları içinde yetkilidir. Tüketici hakem heyeti kurulmayan ilçelerde Bakanlıkça o ilçe için belirlenen hakem heyeti yetkilidir.
Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki Tüketici Hakem Heyetine yapılabilir. Tüketici Hakem Heyetinin kurulmamış olması hâlinde, başvurular o ilçe kaymakamlığına yapılabilir.
Tüketici Hâkem Heyetlerine;
- Şahsen veya Avukat aracılığıyla;
- Elden, posta yoluyla veya elektronik ortamda
- Elektronik ortamda; e-Devlet kapısı üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) (https://tuketicisikayeti.ticaret.gov.tr) ile tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılması mümkündür.
Belirtilen usuller haricinde, tüketici hakem heyetlerine sözlü başvuru yapılamamaktadır. Tüketici hakem heyetlerine yapılacak başvurular Ticaret Bakanlığı’nın internet sitesi üzerinde yer alan başvuru formu kullanılarak , gerekli bilgilerin doldurulması ile; uyuşmazlık konusunu içeren dilekçeye var ise ilgili uyuşmazlık ile ilgili delil oluşturan belgeler de eklenerek tüketici hakem heyetine verilmesiyle yapılır.
Tüketici Hakem Heyetleri Bulunmayan Yerlerde Başvuru Nasıl Yapılır?
Tüketici hakem heyetleri illerde Ticaret İl Müdürlükleri, ilçelerde Kaymakamlıklar bünyesinde faaliyet göstermektedir. Ancak her ilçede tüketici hâkem heyeti bulunmayabilmektedir. Bu sebeple; Tüketici hakem heyetleri bulunmaması hâlinde, ilgili kaymakamlıklarda bulunan irtibat personeli tarafından başvurular alınarak başvurular bu şekilde gerçekleştirilmekte ve başvuru formu ve ilgili evraklar TÜBİS’e kaydedilmektedir.
Başvuru Formunda Bulunması Gereken Bilgiler Nelerdir?
Başvurularda;
- Başvuruda bulunanın adı, soyadı veya unvanı,
- Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ise T.C. kimlik numarası,
- Diğer ülke vatandaşları ise pasaport numarası ya da yabancı kimlik numarası
- Başvuruda bulunanın tüketici olmaması hâlinde ise vergi kimlik numarası
- Adresi ve varsa diğer iletişim bilgileri (varsa vekilinin adı, soyadı, vergi kimlik numarası ile adresi)
- Uyuşmazlık konusu
- Türk Lirası cinsinden uyuşmazlık değeri
- Şikâyet edilene ilişkin bilgilere
- Talep ve isteklerin belirtilmesi gerekir.
Uyuşmazlığın değeri Türk Lirası değil de döviz cinsinden olması hâlinde, söz konusu uyuşmazlık değeri; başvuru tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının belirlemiş olduğu efektif döviz satış kuru esas alınarak Türk Lirası’na çevrilmesi gerekmektedir.
Tüketici Hakem Heyeti Başvurunun İncelenmesi
Tüketici hâkem heyetleri, yapılan başvuruları dosya üzerinden incelemeler, gerek görülmesi hâlinde ise tarafların ve bilirkişinin dinlenmesine olanak tanır. Uyuşmazlıkla ilgili her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan talep etme yetkisine sahip olan tüketici hakem heyetleri, ilgili kişi, kurum ve kuruluşlardan isteyebilir. İstenen bu bilgi ve belgelerin sunulması için tebliğ tarihinden itibaren taraflara en fazla 30 gün süre tanınır. Fakat talep edilmesi ve tüketici hakem heyeti başkanınca uygun görülmesi hâlinde bu sürenin uzatılması mümkündür.
İstenen bilgi ve belgelerin süresi içinde sunulması hâlinde, karar dosyadaki mevcut bilgi ve belgeler üzerinden verilmektedir. Fakat başvurunun çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektirmesi hâlinde tüketici hâkem heyeti başkanı, taraflardan birinin talebi üzerine yahut re’sen bilirkişi görevlendirebilir.
Bilirkişi raporunun hazırlanması için bilirkişiye verilecek süre, bilirkişi görevlendirilmesine ilişkin yazının bilirkişiye tebliğinden itibaren 15 iş gününü geçemez. Ancak, bilirkişinin talebi üzerine bu süre bir defaya mahsus olmak üzere 15 iş günü daha uzatılabilir.
Tüketici Hakem Heyetleri Ne Kadar Sürede Karar Verir?
Tüketici hâkem heyetine yapılan başvurular, başvuruların tarihi ve sırası göz önünde bulundurularak, tarihine, sırasına göre 6 (altı) ay içinde görüşülmekte ve karara bağlanmaktadır. Yapılan başvuruların niteliği de göz önünde bulundurularak bu süre en fazla 3 (üç) ay daha uzatılabilir.
Tarafların ivedi bir şekilde incelenmesi hususunda talepte bulunması ve talebin de başkan tarafından uygun görülmesi hâlinde başvurular tüketici hakem heyetince başvuru, öncelikle gündeme alınabilir ve sonuçlandırılabilir.
Tüketici Hâkem Heyetleri Kararlarının Yerine Getirilmesi Nasıl Sağlanabilir?
Tüketici hâkem heyetine başvurulmasının akabinde verilen heyet kararları taraflar açısından bağlayıcı niteliğe sahiptir; yani kararların uygulanması zorunludur; söz konusu kararın yerine getirilmemesi hâlinde; “İcra ve İflâs Kanunu”nun ilamların icrası hükümlerine göre kararın uygulanmasına yönelik işlemler için ilgili icra dairesine başvurularak icra takibi yapılabilir.
Tüketici Hâkem Heyetlerinin Kararlarına İtiraz
Tüketici hâken heyetleri tarafından verilen kararlara itiraz edilebilmektedir; itiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren 15 (on beş) gündür. İtiraz; tüketici hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine, tüketici mahkemesinin bulunmaması hâlinde ise asliye hukuk mahkemesine yapılmalıdır.
Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz, kararın icrasını durdurmaz ancak talep hâlinde hâkimin tedbir yolu ile kararın icrasını durdurması mümkündür. Kararın icrasının durdurulması için itiraz dilekçesinde hususun mutlaka belirtilmesi gerekmektedir.
Tüketici mahkemesine veya asliye hukuk mahkemesine yapılan itiraz neticesinde tüketici hâkem heyetinin verdiği kararı uygun bulunması hâlinde onaylanabilir ya da itiraz kabul edilerek verilen kararı iptal edebilir. Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir.
Mahkemeye itiraz aşamasında tüketiciler 492 sayılı Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır. Ancak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca gider avansı ödenmesi gerekmektedir.
Başvuru Aşamaları Nereden Takip Edilebilir?
Tüketici hakem heyetlerine yapılan başvurular, e-Devlet üzerinden TÜBİS kanalıyla takip edilebilir.
Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun “Tüketicinin seçimlik hakları” başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında, ayıplı maldan dolayı tüketicinin seçimlik hakları düzenlenmiştir. Tüketici kanunda düzenlenmiş olan bu haklarından herhangi birini serbestçe kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih etmiş olduğu bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Tüketicinin ayıplı maldan dolayı dört seçimlik hakkı bulunmaktadır. Bu seçimlik haklarda tüketici;
- a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
- b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
- c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
- ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme,
seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Söz konusu maddenin ikinci fıkrasında yapılan düzenleme ile tüketicinin dört seçimlik hakkından dolayı öncelikli sorumluluk satıcıya verilmiş olmakla birlikte, “ücretsiz onarım” ve “malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi” taleplerini üretici veya ithalatçıya karşı da yöneltmesi imkânı tanınmıştır. Tüketicinin, “ücretsiz onarım” veya “malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi” taleplerinin yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçıya müteselsil sorumluluk yüklenmiştir. Ancak, üreticinin veya ithalatçının malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın oluştuğunu ispat edebildiği hallerde sorumluluğu söz konusu olmayacaktır.
Sözleşmeye aykırılıktan, sözleşme tarafı olarak öncelikle satıcının sorumluluğu esastır. Ancak tüketici, satıcıya ulaşılamayan durumlar da dâhil olmak üzere, ayıpsız misli ile değiştirme veya ücretsiz onarım haklarını üreticiye veya ithalatçıya karşı da kullanabilir.
Günlük yaşamda, özellikle mal ve hizmet alımlarında, alıcılar ile satıcılar arasında mal alımı, hizmet sağlayıcıları ile hizmet alan kişiler arasındaki hizmetin satın alınması noktasında; malın veya hizmetin türü, kalitesi, ödeme şekli veya iadesi konularında uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmektedir. Özellikle İnternet üzerinden mal ve hizmet alımının yaygınlaşmasıyla birlikte bu tür uyuşmazlıkların sayısı ve niteliği de artış göstermiştir. Yaşanan bu uyuşmazlıkların çözümü noktasında yargılama sürecinin uzun sürmesi sebebiyle uyuşmazlıkların daha kolay ve hızlı bir şekilde çözüme kavuşması noktasında Tüketici hakem heyetleri kurulmuştur.
Tüketici hâkem heyeti hakkında, uyuşmazlıklar ve Tüketici hakem heyetine nasıl başvurulacağı hususundaki tüm soruların cevapları makalemizde açıklanmıştır.
Tüketici Hâkem Heyeti Nedir?
Tüketici Hakem Heyetleri, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre; Türkiye’de tüketici haklarının korunması ve tüketici ile satıcı veya sağlayıcılar arasındaki tüketici işlemleri ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla kurulan heyetlerdir. Tüketici örgütlerinin kendi aralarından seçeceği bir üye olmak üzere başkan dâhil beş üyeden oluşur; başkanlığı illerde ticaret il müdürü ilçelerde kaymakam veya bunların görevlendireceği bir memur tarafından yürütülen tüketici hakem heyetlerinin diğer üyeleri;
- Belediye personeli bir üye,
- Baro Temsilcisi,
- Ticaret ve sanayi odası ya da esnaf ve sanatkârlar odası temsilcisi
- Tüketici örgütü temsilcilerinden oluşur.
Tüketici hakem heyeti raportörleri, heyetin çalışmalarına ve kararlarına esas olacak dosyaları hazırlamak ve uyuşmazlığa ilişkin raporları sunmakla görevlidir.
Tüketici Hâkem Heyetleri Yönetmeliğindeki Tanımlar
MADDE 4 – Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;
a) Bakanlık: Gümrük ve Ticaret Bakanlığını,
b) Başkan: Tüketici hakem heyeti başkanını,
c) Genel Müdürlük: Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğünü,
ç) Tüketici hakem heyeti: Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla oluşturulan hakem heyetini,
d) Hizmet: Bir ücret veya menfaat karşılığında yapılan ya da yapılması taahhüt edilen mal sağlama dışındaki her türlü tüketici işleminin konusunu,
e) İl müdürlüğü: Ticaret il müdürlüğünü,
f) Kanun: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunu,
g) Mal: Alışverişe konu olan; taşınır eşya, konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallar ile elektronik ortamda kullanılmak üzere hazırlanan yazılım, ses, görüntü ve benzeri her türlü gayri maddi malları,
ğ) Sağlayıcı: Kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere, ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye hizmet sunan ya da hizmet sunanın adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi,
h) Satıcı: Kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere, ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan ya da mal sunanın adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi,
ı) Tüketici: Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi,
i) Tüketici Bilgi Sistemi: Elektronik ortamda tüketicilerin şikâyetlerini iletebildikleri ve tüketici hakem heyetlerinin iş ve işlemlerini gerçekleştirdikleri çevrimiçi sistemi,
j) Tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi,
k) Tüketici örgütleri: Tüketicinin korunması amacıyla kurulan dernek, vakıf veya bunların üst kuruluşlarını, ifade eder.
Tüketici Hakem Heyetlerinin Görev Alanını Belirleyen Parasal Sınırlar Nedir?
Tüketici hakem heyetlerine belli bir miktarın altındaki uyuşmazlıklar için başvuru zorunlu kılmıştır. Bu parasal sınır her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen “yeniden değerlenme oranına” göre belirlenmektedir. Parasal değerin belirlenmesinde, uyuşmazlığın başvuru tarihindeki değeri esas alınır. Buna göre;
2024 yılı için;
- 104.000 Türk Lirası altında kalan uyuşmazlıklar için İlçe veya İl Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yapılması zorunludur.
2024 yılı için;
- 104.000 Türk Türk Lirası ve üzerindeki uyuşmazlıkların karara bağlanması için tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılamaz.
104.000 Türk Lirası ve üzerindeki uyuşmazlıkların çözümü için 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesi kapsamında “Arabuluculuk Şartına” bağlı olduğundan öncelikle arabuluculuk kurumuna başvurmaları, anlaşma sağlanmaması hâlinde ise tüketici mahkemelerine, tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde ise asliye hukuk mahkemelerine başvurulması gerekmektedir.
Tüketici Hakem Heyetlerine Başvuru Nasıl Yapılır?
Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yapılabilir. İl tüketici hakem heyetleri il sınırları içinde, ilçe tüketici hakem heyetleri ise ilçe sınırları içinde yetkilidir. Tüketici hakem heyeti kurulmayan ilçelerde Bakanlıkça o ilçe için belirlenen hakem heyeti yetkilidir.
Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki Tüketici Hakem Heyetine yapılabilir. Tüketici Hakem Heyetinin kurulmamış olması hâlinde, başvurular o ilçe kaymakamlığına yapılabilir.
Tüketici Hâkem Heyetlerine;
- Şahsen veya Avukat aracılığıyla;
- Elden, posta yoluyla veya elektronik ortamda
- Elektronik ortamda; e-Devlet kapısı üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) (https://tuketicisikayeti.ticaret.gov.tr) ile tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılması mümkündür.
Belirtilen usuller haricinde, tüketici hakem heyetlerine sözlü başvuru yapılamamaktadır. Tüketici hakem heyetlerine yapılacak başvurular Ticaret Bakanlığı’nın internet sitesi üzerinde yer alan başvuru formu kullanılarak , gerekli bilgilerin doldurulması ile; uyuşmazlık konusunu içeren dilekçeye var ise ilgili uyuşmazlık ile ilgili delil oluşturan belgeler de eklenerek tüketici hakem heyetine verilmesiyle yapılır.
Tüketici Hakem Heyetleri Bulunmayan Yerlerde Başvuru Nasıl Yapılır?
Tüketici hakem heyetleri illerde Ticaret İl Müdürlükleri, ilçelerde Kaymakamlıklar bünyesinde faaliyet göstermektedir. Ancak her ilçede tüketici hâkem heyeti bulunmayabilmektedir. Bu sebeple; Tüketici hakem heyetleri bulunmaması hâlinde, ilgili kaymakamlıklarda bulunan irtibat personeli tarafından başvurular alınarak başvurular bu şekilde gerçekleştirilmekte ve başvuru formu ve ilgili evraklar TÜBİS’e kaydedilmektedir.
Başvuru Formunda Bulunması Gereken Bilgiler Nelerdir?
Başvurularda;
- Başvuruda bulunanın adı, soyadı veya unvanı,
- Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ise T.C. kimlik numarası,
- Diğer ülke vatandaşları ise pasaport numarası ya da yabancı kimlik numarası
- Başvuruda bulunanın tüketici olmaması hâlinde ise vergi kimlik numarası
- Adresi ve varsa diğer iletişim bilgileri (varsa vekilinin adı, soyadı, vergi kimlik numarası ile adresi)
- Uyuşmazlık konusu
- Türk Lirası cinsinden uyuşmazlık değeri
- Şikâyet edilene ilişkin bilgilere
- Talep ve isteklerin belirtilmesi gerekir.
Uyuşmazlığın değeri Türk Lirası değil de döviz cinsinden olması hâlinde, söz konusu uyuşmazlık değeri; başvuru tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının belirlemiş olduğu efektif döviz satış kuru esas alınarak Türk Lirası’na çevrilmesi gerekmektedir.
Tüketici Hakem Heyeti Başvurunun İncelenmesi
Tüketici hâkem heyetleri, yapılan başvuruları dosya üzerinden incelemeler, gerek görülmesi hâlinde ise tarafların ve bilirkişinin dinlenmesine olanak tanır. Uyuşmazlıkla ilgili her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan talep etme yetkisine sahip olan tüketici hakem heyetleri, ilgili kişi, kurum ve kuruluşlardan isteyebilir. İstenen bu bilgi ve belgelerin sunulması için tebliğ tarihinden itibaren taraflara en fazla 30 gün süre tanınır. Fakat talep edilmesi ve tüketici hakem heyeti başkanınca uygun görülmesi hâlinde bu sürenin uzatılması mümkündür.
İstenen bilgi ve belgelerin süresi içinde sunulması hâlinde, karar dosyadaki mevcut bilgi ve belgeler üzerinden verilmektedir. Fakat başvurunun çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektirmesi hâlinde tüketici hâkem heyeti başkanı, taraflardan birinin talebi üzerine yahut re’sen bilirkişi görevlendirebilir.
Bilirkişi raporunun hazırlanması için bilirkişiye verilecek süre, bilirkişi görevlendirilmesine ilişkin yazının bilirkişiye tebliğinden itibaren 15 iş gününü geçemez. Ancak, bilirkişinin talebi üzerine bu süre bir defaya mahsus olmak üzere 15 iş günü daha uzatılabilir.
Tüketici Hakem Heyetleri Ne Kadar Sürede Karar Verir?
Tüketici hâkem heyetine yapılan başvurular, başvuruların tarihi ve sırası göz önünde bulundurularak, tarihine, sırasına göre 6 (altı) ay içinde görüşülmekte ve karara bağlanmaktadır. Yapılan başvuruların niteliği de göz önünde bulundurularak bu süre en fazla 3 (üç) ay daha uzatılabilir.
Tarafların ivedi bir şekilde incelenmesi hususunda talepte bulunması ve talebin de başkan tarafından uygun görülmesi hâlinde başvurular tüketici hakem heyetince başvuru, öncelikle gündeme alınabilir ve sonuçlandırılabilir.
Tüketici Hâkem Heyetleri Kararlarının Yerine Getirilmesi Nasıl Sağlanabilir?
Tüketici hâkem heyetine başvurulmasının akabinde verilen heyet kararları taraflar açısından bağlayıcı niteliğe sahiptir; yani kararların uygulanması zorunludur; söz konusu kararın yerine getirilmemesi hâlinde; “İcra ve İflâs Kanunu”nun ilamların icrası hükümlerine göre kararın uygulanmasına yönelik işlemler için ilgili icra dairesine başvurularak icra takibi yapılabilir.
Tüketici Hâkem Heyetlerinin Kararlarına İtiraz
Tüketici hâken heyetleri tarafından verilen kararlara itiraz edilebilmektedir; itiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren 15 (on beş) gündür. İtiraz; tüketici hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine, tüketici mahkemesinin bulunmaması hâlinde ise asliye hukuk mahkemesine yapılmalıdır.
Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz, kararın icrasını durdurmaz ancak talep hâlinde hâkimin tedbir yolu ile kararın icrasını durdurması mümkündür. Kararın icrasının durdurulması için itiraz dilekçesinde hususun mutlaka belirtilmesi gerekmektedir.
Tüketici mahkemesine veya asliye hukuk mahkemesine yapılan itiraz neticesinde tüketici hâkem heyetinin verdiği kararı uygun bulunması hâlinde onaylanabilir ya da itiraz kabul edilerek verilen kararı iptal edebilir. Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir.
Mahkemeye itiraz aşamasında tüketiciler 492 sayılı Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır. Ancak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca gider avansı ödenmesi gerekmektedir.
Başvuru Aşamaları Nereden Takip Edilebilir?
Tüketici hakem heyetlerine yapılan başvurular, e-Devlet üzerinden TÜBİS kanalıyla takip edilebilir.
Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun “Tüketicinin seçimlik hakları” başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında, ayıplı maldan dolayı tüketicinin seçimlik hakları düzenlenmiştir. Tüketici kanunda düzenlenmiş olan bu haklarından herhangi birini serbestçe kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih etmiş olduğu bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Tüketicinin ayıplı maldan dolayı dört seçimlik hakkı bulunmaktadır. Bu seçimlik haklarda tüketici;
- a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
- b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
- c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
- ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme,
seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Söz konusu maddenin ikinci fıkrasında yapılan düzenleme ile tüketicinin dört seçimlik hakkından dolayı öncelikli sorumluluk satıcıya verilmiş olmakla birlikte, “ücretsiz onarım” ve “malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi” taleplerini üretici veya ithalatçıya karşı da yöneltmesi imkânı tanınmıştır. Tüketicinin, “ücretsiz onarım” veya “malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi” taleplerinin yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçıya müteselsil sorumluluk yüklenmiştir. Ancak, üreticinin veya ithalatçının malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın oluştuğunu ispat edebildiği hallerde sorumluluğu söz konusu olmayacaktır.
Sözleşmeye aykırılıktan, sözleşme tarafı olarak öncelikle satıcının sorumluluğu esastır. Ancak tüketici, satıcıya ulaşılamayan durumlar da dâhil olmak üzere, ayıpsız misli ile değiştirme veya ücretsiz onarım haklarını üreticiye veya ithalatçıya karşı da kullanabilir.